Bestuurslid? Doe niet zo serieus!

Doe niet zo serieus! Benader het besturen eens als een sport of spel, met regels, tactiek en wedstrijden.

Over voetbal

Tot mijn elfde heb ik in Indonesië gewoond. Daar speelde ik nooit met een bal. Het was te warm. In dat klimaat verteerden ballen in heel korte tijd. Een bal was zo verdwenen. Ik woonde op een erf met maar heel weinig andere kinderen - die ook niet met ballen speelden. Voetballen? Deed ik (deden we) dus niet. Balgevoel had ik niet.

Toen kwam ik in Nederland. Mijn leeftijdgenoten amuseerden zich met voetballen en met "stoepranden". Ik kon er niets van, ik kon niet meedoen, ik vond er niets aan en ik zocht het niet op.

Op school gingen op maandagochtend de meisjes handwerken. De jongens gingen dan voetballen onder leiding van de meester. Ik begreep dat je de bal niet met je handen mocht aanraken en dat voetbal geen contactsport was.

Een regel als "buiten spel staan" kende ik niet en werd me nooit uitgelegd. Tactiek kenden we op dit niveau niet. Aan techniek kwam ik al helemaal niet toe.

Nee, ik was een hopeloos geval - en dat bleef ik.

Over schermen

Als student ben ik gaan schermen en dat heb ik nog jaren na mijn afstuderen volgehouden. Als schermer maak je al doende kennis met de regels: welke wapens zijn er, wat is "geldig trefvlak" en wanneer levert een treffer een punt op. Niet veel anders dus dan hoe ik kennis maakte met het voetballen.

Pas toen ik zelf een scheidsrechterscursus volgde heb ik de spelregels in detail bestudeerd en leren toepassen in de rol van scheidsrechter. Ik merkte ook dat ik zekerder en beter ging schermen.

Over besturen

Hoe iemand zich ontwikkelt als bestuurder lijkt hier wat op.

Als student kwam ik al snel in een bestuur, als secretaris. De voorzitter gaf me instructies: doe alle inkomende post in een ordner, doe van alle uitgaande brieven een copie in diezelfde ordner en registreer elke ingekomen of uitgegane brief in een schrift, het "brievenboek". Neem deel aan de bestuursvergaderingen en voer de taken uit die je daar worden toegeschoven.

Een oppervlakkige, informele introductie en daarna meteen meedoen. Klinkt bekend? Training on the job.

Later heb ik nog in enkele studentenbesturen gezeten, steeds als voorzitter, maar die ervaring als secretaris kwam me altijd van pas. Ik vond dit besturen wel leuk werk en ik besteedde er meer tijd aan dan minimaal noodzakelijk. Ik werd beter en handiger door veel dingetjes te doen en erover na te denken. Zeg maar: ik was in mijn eentje aan het balletje trappen.

Maar de spelregels - daar had niemand het over. Ik bedoel: de wet.

Dit veranderde toen ik bij toeval een goedkope editie van het Burgerlijk wetboek (BW) in handen kreeg. Daarin bleek een heel hoofdstuk (een "titel") te zijn gewijd aan verenigingen. Ik heb dit deel van het BW herhaaldelijk doorgelezen en geleidelijk aan begon ik de bedoeling van de tekst te snappen.

Na mijn afstuderen heb ik geholpen de statuten van een vereniging helpen herschrijven. Dat ik de wet al wat kende heeft me hierbij erg geholpen. Kennis van deze nieuwe statuten gaf me veel houvast als bestuurslid en ook later in discussies met opvolgers.

Daarom meen ik dat het goed is om als bestuurslid de relevante onderdelen van de wet én de eigen statuten te kennen. Samen vormen zij de spelregels waar het bestuur en de leden zich aan dienen te houden.

Gaat de analogie nog verder op?

Gaat deze analogie tussen besturen en een sport of spel beoefenen nog verder op? Ik meen van wel.

In de tijd dat ik mee moest voetballen, was de gangbare opstelling van een elftal: 

  • voorste linie: linksbuiten, linksbinnen, midvoor, rechtsbinnen en rechtsbuiten
  • tweede linie: links-half, spil en rechts-half
  • achterste linie: links-back en rechts-back
  • in het doel: de keeper.

Bij deze opstelling hoorde een rolverdeling die ik echter niet ken.

Tegenwoordig is de opstelling iets anders, met een bijpassende rolverdeling. Bovendien spelen elftallen nu volgens een bepaalde tactiek en hebben ze technische foefjes, bijvoorbeeld de "buitenspelval".

Bij het kaartspel bridge zijn er natuurlijk spelregels, maar als je wil winnen kun je maar beter volgens een uitgekiende tactiek spelen: het "systeem". Jaren geleden speelde men Goudsmit, tegenwoordig hanteert bijna iedereen Ecol (spreek uit: Ekkel).

Doel van deze systemen, in het voetbal zowel als bij het bridgen, is, de kans op winst te vergroten.

Ik noem dit de tactiek.

Het ene bestuur is beter dan het andere. Net als bij een voetbalteam is de kwaliteit van een bestuur een resultante van individuele capaciteiten en van samenwerking. Over beide is veel geschreven, in de vorm van managementliteratuur en zelfhulpliteratuur.

Deze zijn echter niet op een compacte en geïntegreerde manier smengevoegd ten behoeve van bestuursleden van organisaties op vrijwillige basis (stichtingen en verenigingen).

Maar wacht, er is meer!

Bij een sport of spel  is duidelijk: je wil een wedstrijd winnen. Een voetballer voetbalt, een schermer schermt, een bridger bridget.

Een bestuurder speelt echter verschillende sporten tijdens een enkele bestuursvergadering. Voor "sport" moet u dan denken aan aandachtsgebieden als ledenwerving, activiteiten organiseren, financiën regelen, opvolgers vinden en dergelijke.

Ieder aandachtsgebied heeft zijn specifieke aanvullende regels (leden: de AVG, financiën: het dubbel boekhouden, enz.) en heeft zijn eigen best practices.

Op elk van deze aandachtsgebieden kan een bestuur worden uitgedaagd en probeert het een acceptabele oplossing te vinden. Het ene bestuur is daar beter in dan het andere.

Samengevat

Besturen heeft veel gemeen met het spelen van een spel en het beoefenen van een sport:

  • er zijn spelregels
  • er zijn tactieken, technieken of systemen
  • er zijn uitdagingen.

Besturen hebben in dit spel meer of minder succes. Dit succes wordt bepaald door individuele bijdragen en door het onderlinge samenspel.

Aankondiging

Ik ben een boek aan het voorbereiden dat vanuit dit uitgangspunt (besturen heeft veel van een spel of een sport) een kijk op het besturen ontvouwt.

Aan bod komen regels en tactieken, zowel algemeen toepasbare als op diverse aandachtsgebieden toegespitste. Verder komt aan de orde hoe een bestuur als team kan opereren, en hoe individuele bestuursleden meer uit hun handen kunnen laten komen.

Verschijningsdatum: najaar 2018.

Prijs: nog te bepalen.

Op deze website,  kunt u al iets over dit boek zien. De werktitel is "Systematisch besturen" maar die wordt anders.

Als u wil dat ik u op de hoogte houd van inhoud en verschijnen van het boek, geeft u dan hier even uw e-mail-adres op. Geen verplichtingen en na elke e-mail kunt u uw e-mailadres met één klik uit deze adreslijst verwijderen.

Over dit blog

Elke maand, op de eerste of tweede dinsdag van de maand, publiceer ik een nieuw artikel, meestal naar aanleiding van een recent gesprek met een bestuurslid. Ik stuur hierover tegelijk een korte e-mail naar belangstellenden.

Geef u hier op voor deze korte e-mails. (Dit is een andere adreslijst dan die over het te verschijnen boek.)