Ego-loos besturen

Kent u dit?

  • De voorzitter van een bestuur heeft het over "Mijn stichting ..." of "Mijn vereniging ...", "Mijn bestuur ..." en "Mijn secretaris ..."
  • De secretaris van een bestuur heeft het over "Mijn voorzitter ..."
  • Derden hebben het over "Jullie voorzitter ..."

Op zich zijn het geen onjuiste uitspraken. Wanneer u in een overleg met vertegenwoordigers van andere stichtingen of verenigingen de belangen van de door u vertegenwoordigde organisatie naar voren brengt, wilt u niet steeds zeggen (bijvoorbeeld) "Het is niet in het belang van de vereniging X dat ..." en zegt u op een gegeven moment: "Het is niet in ons belang dat ..." Iedereen begrijpt dat.

Maar wanneer er een patroon ontstaat, wanneer u altijd praat in termen van "wij" wanneer u de vereniging X bedoelt - sterker nog: wanneer u altijd spreekt in termen van "ik" wanneer u de vereniging X bedoelt - dan moet u eens op uw woorden gaan passen.

Dit gedrag ziet u nog wel eens bij sterke voorzitters. Zij leiden de besturen waar zij voorzitter van zijn. Natuurlijk - dat is hun rol. Maar dit leiden gaat soms zover dat wat zij zeggen, automatisch als een besluit van het bestuur wordt geaccepteerd. Overleg krijgt geen kans; bezwaren worden van tafel geveegd; tegenspraak wordt beantwoord met onaangenaamheden gericht op de persoon.

Zij hebben het over "mijn vereniging", "mijn bestuur" en "mijn secretaris". Zij vereenzelvigen zich met de vereniging.

"L'état, c'est moi," (De staat, dat ben ik,) zei koning Lodewijk XIV van Frankrijk, bijgenaamd de Zonnekoning.

Dit gedrag ziet u terug bij sommige bestuursleden, vooral voorzitters.

Eerlijkheidshalve: ik heb tegenover derden ook weleens gezegd "mijn secretaris" toen ik de secretaris bedoelde van het bestuur waar ik voorzitter van was. Het gaf me een raar gevoel van macht. Daarom heb ik het onthouden.

Onze rolmodellen

In veel films en tv-series zien wij sterke rollen: karakters die in één oogopslag een situatie doorzien en met vastberaden stem zonder enige aarzeling direct het juiste besluit formuleren - dat vervolgens zonder gesputter wordt uitgevoerd.
De rolmodellen die wij om ons heen zien, stammen uit hiërarchisch gestructureerde organisaties. In deze organisaties streeft men meestal naar "eenhoofdige leiding": een groep, team, afdeling of ander bedrijfsonderdeel heeft slechts één chef of manager. Hij geeft opdrachten; zijn wil is wet.

Zo proberen bestuursleden ook wel eens hun bestuur te "runnen". De voorzitter wordt al gauw gezien als de manager. Ambitieuze andere bestuursleden proberen zijn manager-gedrag te doorkruisen om hun eigen ideeën erdoor te krijgen. Zo ontstaat haantjesgedrag. Uiteindelijk is er één winnaar en die gaat zich ernaar gedragen.

Is dit OK? Nee!

U kunt om dit gedrag lachen: zo belangrijk is het toch niet? Ik ben het niet met u eens, en wel hierom:

  • Het leidt tot belangenverstrengeling: de persoon gaat onder de vlag van zijn organisatie dingen doen die vooral hij belangrijk vindt - niet die primair in het belang van de organisatie zijn.
  • Het leidt tot pluche-kleverij: Is dit een tijd aan de gang dan zijn de leuke dingen zo talrijk en geven deze hem zoveel genot dat hij ze niet meer kan missen. Hij wil zijn functie behouden, koste wat kost. Zijn motto verwordt van Je maintiendrai (Ik zal handhaven) tot Je me maintiendrai (Ik zal mij handhaven). Ontstaat er onder zijn achterban (de leden van de (zijn?) vereniging X) dan tolereert hij dit niet en onderdrukt hij dit met harde hand. Hij kleeft aan het pluche van zijn zetel en hij is er slechts met de grootste moeite van af te krijgen.
    Hoeveel leden hebben die moeite ervoor over? Is het niet gemakkelijker om met de voeten te stemmen: lid te worden van een andere vereniging Maar áls de leden in opstand komen is de kans groot dat zo'n bestuurslid met pek en veren bedekt de club uitgedragen wordt.

Wat is dus wijsheid?

Mijn idee, voor wat het waard is: Dien uw organisatie vanuit de innerlijke motivatie om een goed bestuurslid voor uw organisatie te zijn. Probeer ook, niet te lang in functie te blijven want dan gaan anderen u vereenzelvigen met de functie, het orgaan en de rechtspersoon.
Mensen kunnen uw innerlijke motivatie niet zien. Zij kunnen niet weten wat u wil proberen. Zij kunnen slechts uw gedrag: uw doen en laten, waarnemen.

  • Handel niet als een carrièretijger maar handel als lid van een team. De wet zegt immers: "(...) Tot de taak van een bestuurder behoren alle bestuurstaken die niet (...) aan andere bestuurders zijn toebedeeld. (...)" (Burgerlijk wetboek, boek 2, artikel 9 lid 1) en vervolgt in lid 2 met "Elke bestuurder draagt verantwoordelijkheid voor de algemene gang van zaken. (...)"
  • Luister naar de ideeën, voorstellen, wensen, bezwaren en zorgen van uw medebestuursleden en neem ze serieus - wuif ze niet weg.
  • Voer genomen besluiten loyaal uit.
  • Spreek als bestuurslid namens het bestuur - niet namens uzelf. In de politiek geldt: het kabinet spreekt met één stem. Houd dezelfde stelregel aan voor uw bestuur.
  • Doe, zeg en schrijf de goede dingen: maak onderscheid tussen uzelf aan de ene kant en aan de andere kant de rechtspersoon (stichting of vereniging), het orgaan (het bestuur) en de bestuursfuncties.
  • Vermijd bewust en desnoods opvallend de woorden "ik", "mij" en "mijn" wanneer u namens uw organisatie optreedt. Wees zuinig met de woorden "wij" en "ons" als u uw bestuur of uw organisatie bedoelt. Kortom: vermijd het gebruik van de eerste persoon (enkelvoud of meervoud) en kies voor het gebruik van de derde persoon enkelvoud: "de secretaris", "het bestuur", "de commissie" en "de stichting" of "de vereniging".

Op deze manier bent u een ego-loos bestuurslid.

Inspiratie voor dit artikel heb ik ontleend aan het boek The psychology of computer programming van Gerald M. Weinberg. Daarin beveelt hij "ego-less programming" aan. Hij bekritiseert daarmee de gewoonte van veel programmeurs om bij het beschrijven van de werking van een programma te zeggen "... en dan tel ik hier het maandbedrag bij het jaarbedrag en als het jaarbedrag groter is dan 100.000 ga ik naar hier waar ik een bonus bereken ...". Dit verpersoonlijkt het gedrag van het beschreven programma en een fout in het programma is automatisch een fout van de programmeur. Dit maakt het moeilijker om fouten te herstellen.

Over dit blog

Elke maand, op de eerste of tweede dinsdag van de maand, publiceer ik een nieuw artikel, meestal naar aanleiding van een recent gesprek met een bestuurslid. Ik stuur hierover tegelijk een korte e-mail naar belangstellenden.

Geef u hier op voor deze korte e-mails.