Wat kunnen we leren van de crisis bij Forum voor democratie?

Wat gebeurde er?

U kent vast wel de politieke partij Forum voor democratie (FvD). Partijleider, politiek leider, fractievoorzitter in de Tweede kamer en voorzitter van het bestuur is Thierry Baudet. Het andere bekende personage is mr. Theo Hiddema, een vaak op TV verschenen voormalige strafrechtadvocaat, nu het andere lid van de Tweedekamerfractie van FvD.

Baudet snijdt controversiële onderwerpen aan en doet dat zo dat de media er dagen over praten: "... onze boreale samenleving ...". Controversieel of niet, FvD kreeg bij de laatste Statenverkiezing onverwacht veel stemmen. Dit zal leiden tot een aanzienlijk aantal FvD-zetels in de Eerste kamer.

Lijsttrekker voor de verkiezing van leden van de Eerste kamer is voor FvD de heer Henk Otten.

Tot zover de situatie zoals die was en is.

Henk Otten was penningmeester in het bestuur. Hij heeft op de achtergrond (Baudet en Hiddema traden op de voorgrond) bergen werk verzet voor FvD. Otten is ondernemer, maar ik heb de indruk dat hij nu niet meer onderneemt. Een mens moet eten, dus had de fractie (Baudet & Hiddema) Otten in dienst genomen als fractiemedewerker.

Dan was er nog een secretaris, de heer Rob Rooken, maar die was helemaal onzichtbaar. Baudet, Rooken en Otten vormden met zijn drieën het bestuur van FvD.

De factuur

Otten stuurde "enige tijd geleden", denk aan een maand of twee, FvD vanuit zijn onderneming een factuur voor verrichte werkzaamheden - werkzaamheden door hemzelf en (heb ik begrepen) anderen. Eur 25.000 plus 21% BTW maakt EUR 30.250. Als penningmeester was hij tekenbevoegd over de bankrekening van FvD en hij betaalde deze factuur.

Enige tijd later kwam het bestuur (kwamen de andere bestuursleden) erachter dat deze factuur was ontvangen en betaald.

Nou zou er in de statuten van FvD (https://forumvoordemocratie.nl/Statuten_Forum_voor_Democratie.pdf) staan dat bestuursleden geen vergoeding voor hun werkzaamheden ontvangen. Dit heb ik echter nergens kunnen vinden. Ook het huishoudelijk reglement van FvD zegt hier niets over. De wet stelt die mogelijkheid wel open (BW2 artikel 37 lid 6). Maar uit de verhalen maak ik op dat de bestuursleden van FvD geen dienstverband hebben met de vereniging FvD.

De andere bestuursleden maakten bezwaar tegen de factuur van Otten en de betaling ervan. Otten vond dat de factuur terecht was en de betaling ook. Het bestuur (2 tegen 1) vond van niet.

In de krant stond dat het bestuur "al enige tijd" ongelukkig was met dat de penningmeester als enige bevoegd was over de bankrekening.

Daar is gemakkelijk iets aan te doen: besluit dat voor het uitvoeren van betalingen twee bestuursleden de betaalopdracht fiatteren en regel dit verder met de bank. Klaar.

Had het bestuur dit tijdig geregeld dan zou Otten nooit EUR 30.250 aan zijn eigen bedrijf hebben kunnen overmaken.

"Elementary, my dear Watson," zou Sherlock Holmes gezegd hebben.

De politiek

FvD is een politieke partij. Politiek draait om macht en macht krijg je als je veel stemmen trekt.

Baudet trok met zijn optredens veel aandacht. De partij groeide als kool: ze had meer dan 36.000 leden. Otten had in de partij Lijst Pim Fotuyn gezien hoe onderlinge verdeeldheid bij gebrek aan leiderschap en sturing, de partij opbrak. Dat wou hij voorkomen.

Hij voorzag dat de optredens van Baudet mensen "uit de verkeerde hoek" naar FvD trok. Dit zou de reputatie van de partij schaden en op den duur stemmen kosten. Hij had hier, volgens Hiddema, Baudet herhaaldelijk, langdurig en intensief op aangesproken - echter zonder resultaat. En op een gegeven moment, vlak voor Pasen, luchtte hij zijn hart in een interview in de NRC.

De reactie van Baudet en Hiddema was heel laconiek: De stijlvoorkeuren verschilden maar politiek zaten de heren helemaal op dezelfde lijn.

En toen...

Plotseling lekte de onenigheid in het bestuur over de factuur van Otten uit. Nee, dat had niets met het interview te maken, zei men. Maar Baudet had het in een tweet over "een greep uit de kas".

Vervolgens ontsloeg het bestuur Otten als fractiemedewerker. Hiddema daarover: Daar gaat het bestuur helemaal niet over want Otten is aangenomen door de fractie, niet door het bestuur. En dat ontslag was lang tevoren al besproken want Otten zou als Eerstekamerlid niet op zijn plaats zijn als fractiemedewerker.

In deze dagen heeft Otten het bedrag van EUR 30.250 terugbetaald. Was het naar buiten brengen van het meningsverschil het enige middel om Otten te bewegen tot terugbetalen?

Het bestuur (2 tegen 1) ontnam Otten vervolgens het penningmeesterschap - dat ging naar de secretaris Rooken. Dit is binnen de wet: de bestuursleden verdelen onderling de functies. Functies stapelen is toegestaan: veel vakbonden hadden vroeger naast de voorzitter een secretaris-penningmeester.

Tussendoor kwam nog van Otten het bericht dat de "auditcommissie" (de kascommissie) de transactie had gezien en er niets verkeerds in zag.

Het bestuur vroeg Otten, af te treden als bestuurslid. Otten weigerde in eerste instantie. Gezien de statuten zou de algemene vergadering hem nog hebben kunnen afzetten, maar daarvoor zou in een vergadering van 24.000 leden een meerderheid van 16.000 voor zijn ontslag moeten stemmen: een kansloze weg. Maar een dag later trad Otten alsnog uit het bestuur.

Tenslotte riep het bestuur de kandidaten voor de Eerste kamer bijeen. Op deze vergadering werd afgesproken dat men Otten zou accepteren als fractielid maar hem niet tot fractievoorzitter zou benoemen.

Nogmaals: nee, dit had niets te maken met het interview maar alles met zijn gedrag als penningmeester.

Baudet was al die tijd onzichtbaar. Hij had last van voedselvergiftiging.

En daarmee was de kous af. Otten zou het bestuur zijn excuses hebben aangeboden voor het betalen van zijn factuur. Baudet had het niet meer over een greep in de kas maar over een gecorrigeerde banktransactie. (Hoe wollig wil je het hebben?)

Politiek is een hard vak. Het gaat om macht en alles moet daarvoor wijken. Toevallig zag ik in de week dat dit speelde de speelfilm The hunt for Red October uit 1990, met Sean Connery en Alec Baldwin. In die film zegt een karakter, een staatssecretaris van defensie? tegen Alec Baldwin: "I'm a politician so I lie and I cheat. And when I'm not cuddling kids I'm stealing their lollypops." (Ik ben een politicus dus ik lieg en speel vals. En als ik geen kinderen aan het knuffelen ben steel ik hun lollies.)

Lessen

OK, wat zou men van deze casus kunnen leren?

  1. Als lid van een vereniging: Al zet je je nog zo hard in, al beteken je nog zo veel voor de club, al oogst je nog zoveel waardering en respect, je kunt er geen enkel recht aan ontlenen. Een recht ontleen je aan een overeenkomst, een afspraak.
  2. Als penningmeester: Bescherm jezelf; houd je angstvallig aan de regels - ook de ongeschreven regels - en wees roomser dan de paus. Speel open kaart over ontvangen facturen en overleg vooraf met het bestuur over substantiële betalingen. Sta erop dat een en ander goed wordt genotuleerd. Realiseer je dat "loss aversion" een heel belangrijke drijfveer is: mensen haten het om iets kwijt te raken. Daar kunnen mensen heel fel op reageren.
  3. Als kascommissie: Het is niet voldoende om te controleren of betalingen geschieden op basis van een factuur. Die factuur moet ook nog terecht zijn - en dat is lastig te controleren.
  4. Als bestuur: Neem op elke bestuursvergadering, of anders om de paar weken, de financiën door. Regel met de bank dat voor het doen van een betaling een fiat van twee bestuursleden nodig is.

Als ondernemer (ik weet niet of Otten nog onderneemt) zul je zuinig willen zijn op je reputatie. Op een manier in de krant komen als Otten doet de zaken geen goed. Dit is trouwens een reden dat veel ondernemers wel als lid van een commissie actief willen zijn in een vereniging, maar ervoor passen om bestuurslid te worden.

Boek

Al een paar keer schreef ik hier dat ik een boek ga uitbrengen: "Binnenkort breng ik een boek uit voor bestuursleden van stichtingen en verenigingen. Het staat vol met oplossingen voor grote en kleine problemen. Ik benader het besturen op strategisch, tactisch, operationeel, technisch en praktisch niveau."

Het zou een vrij dik boek worden. Dikke boeken worden echter zelden gelezen. Boeken tot zeg 80 pagina's worden nog wel gelezen, maar veel dikker moet het niet worden.

Daarom ga ik enkele dunne boekjes uitbrengen. Het eerste gaat over vergaderen - in het bijzonder in bestuurs- of commissieverband. Gaat u fluitend naar de bestuursvergadering toe? Het tweede over het activeren van leden, kadervorming en het kweken van potentiële opvolgers.

Op de webpagina karelvanzanten.nl/helpmij kunt u meer over dit boek lezen. Ik heb ook nog enkele vragen - misschien kunt u me daarmee helpen.

Over dit blog

Elke maand, op de eerste of tweede dinsdag van de maand, publiceer ik een nieuw artikel, meestal naar aanleiding van een recent gesprek met een bestuurslid. Ik stuur hierover tegelijk een korte e-mail naar belangstellenden.

Geef u hier op voor deze korte e-mails.